NieuwsSophie Waegebaert, Veronique De Mey, donderdag 19 december 2019

Meekrap geeft kleur aan de innovatieve tuin



Artikels

Meekrap is een oud cultuurgewas, inheems in West-Azië en Zuid-Europa, waarvan de wortelstok vroeger als bron van rode kleurstof alizarine diende. Zodra de productie van kleurstof synthetisch kon gebeuren, verviel het belang van de plant, maar de interesse in natuurlijke grondstoffen groeit en wordt belangrijker. De vraag rijst of meekrap terug een economisch interessant gewas kan worden als kleurstof voor het verven van onder andere textiel.

Meekrap geeft kleur aan de innovatieve tuin

De Latijnse naam van meekrap luidt Rubia tinctorum. Tinctorum betekent dat de plant, of bepaalde delen van de plant, gebruikt kunnen worden om te verven. Tot het einde van de vorige eeuw werd deze kleurstof gebruikt om textiel en lederwaren rood te verven. Bij meekrap is het de gedroogde wortel die gebruikt wordt om te verven (Figuur 1).

 
20191219-Figuur1.JPG
Figuur 1: Meekrapwortel
 
 
Meekrap is een groene overblijvende plant die 50-80 cm hoog kan worden en waarvan de wortels 50-100 cm in de grond zitten. De plant heeft klimmende of kruipende vierkante, stekelige stengels met tegenoverstaande, lancetvormige bladeren met haakjes aan de bladrand en de middennerf (Figuur 2). In juni en juli krijgt de plant kleine gele bloemen, die na bevruchting zwarte bessen worden (Figuur 3). De wortelstok is rood.
 
20191219-Figuur2.JPG
Figuur 2: Bovengrondse delen meekrapplant
 
 
20191219-Figuur3a.jpg 20191219-Figuur3b.jpg
Figuur 3: Gele bloemen (links) die na bevruchting zwarte bessen vormen (rechts).
 
 
Meekrap is een twee- tot driejarig gewas dat behoorlijk strenge eisen stelt aan de grond. De plant houdt van een vruchtbare, vochtige bodem en een beschutte, lichtbeschaduwde standplaats. Meekrap groeit het best op kalkhoudende, humusrijke zand- en kleigronden. De lichte grond is belangrijk voor de rooibaarheid van de wortels.
 
Meekrap wordt vegetatief vermeerderd. In de teelt wordt daarbij uitgegaan van het planten van stekken. Meekrap wordt geteeld op bedden van 1,5 meter met tussenruimtes van 30 cm. De afstand tussen de planten in de rij is 50-80 cm. De stekjes worden tussen begin april en half mei uitgeplant. De bedden zijn vergelijkbaar met die van zaaiuien. Per hectare gaan er ongeveer 35.000 tot 40.000 stekken de grond in. Vochtig weer bij en na uitplanten bevordert het aanslaan van de kiemen.
 
In principe gaan telers in Vlaanderen en Nederland uit van een tweejarige teelt. In september tot november van het tweede najaar na het planten worden de wortels machinaal geoogst. Daarvoor kunnen omgebouwde aardappelrooiers gebruikt worden, omdat de wortels behoorlijk diep gerooid moeten worden. Er is nog weinig bekend over de mate waarin de wortels terug uitschieten als er stukjes achterblijven in de grond.
 
 
Markt voor natuurlijke kleurstoffen
 
In de industrie worden nog veel synthetische kleurstoffen gebruikt. Die kleurstoffen zijn vaak toxisch wanneer ze, bijvoorbeeld via het afvalwater, in het milieu terechtkomen. Bovendien zijn synthetische kleurstoffen meestal afkomstig van niet-hernieuwbare grondstoffen. Daarnaast wordt de regelgeving rond kleurstoffen strenger. Er is dus nood aan natuurlijke, hernieuwbare grondstoffen.
 
Het werkveld wil omschakelen naar duurzame grondstoffen voor kleurstoffen, dit wil zeggen naar grondstoffen die milieuvriendelijker en hernieuwbaar zijn, maar die de sterktes van synthetische kleurstoffen evenaren.

Huidige afzetmarkt meekrapkleurstof
 
In 2006 werd in Steenbergen (Nederland) het bedrijf Rubia Pigmenta Naturalia (Rubia-nc.com) opgericht dat uit die meekrapwortel kleurstoffen voor de textielindustrie ging produceren. In 2008 vond de eerste oogst plaats, met een goede opbrengst, maar de afzetmarkt bleek te klein. Er was nog weinig aandacht voor duurzaamheid. Tien jaar later, in 2016, werd het bedrijf failliet verklaard.
 
In 2019 maakte het bedrijf echter een doorstart met een nieuwe aanpak: op de Green Chemistry Campus in Bergen op Zoom (Nederland) werkt Rubia samen met kennis- en onderwijsinstellingen en een groot aantal andere biobased bedrijven. De tijd is nu rijp voor duurzame kleurstoffen. De kledingindustrie heeft steeds meer interesse in duurzaamheid. Klanten zijn vooral ververs van textielproducten, niet alleen voor de kledingindustrie, met klanten zoals C&A, maar ook voor de tapijt- en textielindustrie. Ook de cosmetische industrie zou interesse hebben.
 
Rubia is het enige bedrijf in Vlaanderen en Nederland dat commerciële activiteiten uitoefent met de meekrapkleurstof.

Andere natuurlijke kleurstoffen
 
Er zijn nog andere natuurlijke kleurstoffen die lokaal geteeld kunnen worden, zoals wede en wouw. Wede levert een blauwe kleurstof op, wouw een gele en bruine. Ook uit nevenstromen uit de landbouw, zoals reststromen van walnoten, spinazie, rode kool en uien, kunnen interessante kleurstoffen gewonnen worden.
De markt voor het gebruik van natuurlijke kleurstoffen is zich nog volop in ontwikkeling, maar de vooruitzichten zijn veelbelovendl.

Meer info
Wens je meer info over de teelten en de mogelijkheden ervan, dan kan je terecht bij:
 
Veronique De Mey
E veronique.demey@inagro.be
T 051 27 33 90
 
Of
 
Sophie Waegebaert
E sophie.waegebaert@inagro.be
T 051 14 03 30
 
20191219_logobanner_GaGF.JPG 20191219_flag_yellow.jpg
Het project ‘Growing a green future’ is gefinancierd binnen het Interreg V-programma Vlaanderen-Nederland, het grensoverschrijdend samenwerkingsprogramma met financiële steun van het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling. Meer info: www.grensregio.eu.