Agroforestry in Vlaanderen: een economisch rendabel antwoord op de vraag naar agro-ecologische productiemethoden

Startdatum: 1/09/2014
Einddatum: 31/08/2019
Project type: VLAIO
Contactpersoon Inagro: Tom Van Nieuwenhove

Project partners

Ugent - Universiteit Gent
BDB - Bodemkundige Dienst van België
Agrobeheercentrum Eco²
Inagro vzw

Project inhoud

De landbouw in Vlaanderen, en bij uitbreiding West-Europa, kent vandaag diverse uitdagingen en moeilijkheden. De rendabiliteit van (gespecialiseerde) landbouwbedrijven staat onder druk door de afhankelijkheid van wereldwijde prijsschommelingen van hun product. Op akkerbouwpercelen dalen de koolstofvoorraden terwijl erosieproblemen zijn toegenomen. De biodiversiteit is de afgelopen eeuw het sterkst achteruitgegaan bij soorten(groepen) die zich ophouden in het landbouwgebied.
Agroforestry (bomenlandbouw) is een vorm van ecologisch intensieve landbouw waarbij landbouwgewassen en houtachtige gewassen op eenzelfde perceel geteeld worden. In de praktijk gaat het vaak om een landbouwgewas tussen bomenrijen of bomen in grasland.
Agroforestry vormt een interessante opportuniteit om de veerkracht van landbouwbedrijven te stimuleren en een antwoord te bieden op (bovenstaande) toekomstige uitdagingen voor de Vlaamse landbouw, ondermeer via een bijdrage tot diversiteit in de productie en het leveren van een brede range aan ecosysteemdiensten. Evenzeer, gegeven de verwachte stijgende vraag naar kwaliteitshout en biomassa, kan agroforestry een schokvaste investering vormen. Agroforestry voldoet met andere woorden aan een maatschappelijke vraag naar eco-efficiëntere (meer met minder) agro-ecologische productiemethoden met veel aandacht voor biodiversiteit en potentieel sociale invulling, en dit op een economisch rendabele manier.
Toch is de adoptie van en ervaring met agroforestry in Vlaanderen bijzonder beperkt. Naast knelpunten betreffende rechtszekerheid en administratie, zijn er heel wat landbouwtechnische, bedrijfsorganisatorische en bedrijfseconomische onzekerheden. Niet enkel landbouwbedrijven maar ook de onderzoekswereld in Vlaanderen toont interesse voor agroforestry. Begin 2011 vormde zich een Consortium van onderzoeksinstellingen en andere organisaties rond dit thema. Binnen die context werd besloten een projectvoorstel uit te werken.
Met dit project willen we via een geïntegreerde samenwerking doorheen de ganse keten en via opbouw van onderzoekskennis en praktijkervaring oplossingen en begeleiding bieden voor de doelgroep, om zodoende agroforestry van de grond te krijgen in Vlaanderen. We richten ons hierbij in eerste instantie tot de grondgebonden landbouwsector, zonder daarbij de andere schakels in de keten, van boomkwekerij tot hout- en biomassaverwerkende bedrijven, uit het oog te verliezen.


De overkoepelende projectdoelstelling is de doorbraak op relatief korte termijn van haalbare, rendabele en effectieve agroforestrysystemen in Vlaanderen. Dit door het uitvoeren van een participatief traject met relevante stakeholders, gevoed door enerzijds kennisopbouwend onderzoek over agroforestry in Vlaanderen en anderzijds een effectieve kennisontsluiting en –verspreiding. Beoogde resultaten zijn: Het in kaart brengen van mogelijkheden voor verschillende vormen van agroforestry in Vlaanderen; Het verhogen van kennis inzake ecologische interacties, ecosysteemdiensten, technische impact en bovenal economische opportuniteiten. Dit voor een aantal voor Vlaanderen relevante agroforestry-situaties; Het verkrijgen van inzicht in intentie, attitude, normen, perceptie en sociale identiteit van betrokkenen, met het oog op het doorbreken van de sociaalpsychologische barrières voor adoptie; Het aanbieden van beslissingsondersteunende richtlijnen, praktische aanbevelingen en vernieuwende oplossingen aan landbouwbedrijven betreffende de toepassing van agroforestry; Het stimuleren en begeleiden van doelgroepbedrijven bij de aanleg van agroforestry percelen, aangepast aan hun specifieke bedrijfssituatie. Daarmee wordt ingespeeld op de actuele vraag naar gefundeerde ondersteuning van bedrijven met een concrete transitievraag naar toepassing van agroforestry. Met dit project beogen we dan ook niet enkel een verandering in attitude maar ook in effectieve adoptie.   Belangrijke output van het project is de ontwikkeling van een online kennisloket, een praktische handleiding en een geïntegreerd gebruikersinstrument. Dit instrument zal dienst doen als hulpmiddel bij het selecteren van het meest geschikte systeem voor gebruikers die willen evalueren of agroforestry hen iets te bieden heeft.   In dit project wordt een afzonderlijk participatie-werkpakket uitgevoerd, met als doel de relevantie en validiteit van enerzijds de kennisopbouw, en anderzijds de kennisverspreiding te maximaliseren, met het oog op een optimaal valorisatiepotentieel. Dit pakket loopt doorheen het ganse project met op geregelde tijdstippen terugkoppeling vanuit en naar andere pakketten. Een bijzondere troef van dit project is ons inziens de gegarandeerde continuïteit op vlak van kennisverspreiding na afloop van het IWT-project, via het permanente Consortium Agroforestry waartoe ook de partners behoren.   Met dit project worden volgende concrete realisaties bij de doelgroep nagestreefd, tijdens en kort na afloop van het project: (1) teelttechnische professionalisering van de toepassing van agroforestry, gestoeld op kennis en praktijkervaring, (2) een positievere attitude ten opzichte van agroforestry als potentieel waardevol agro-ecologisch teeltsysteem, (3) een betekenisvolle bijdrage tot verhoogde juridische rechtszekerheid voor toepassers van agroforestry, en (4) de effectieve aanleg van agroforestry percelen op doelgroepbedrijven, met efficiënte inpassing in de volledige bedrijfsvoering. Dankzij de binnen dit project gegenereerde kennis, gecombineerd met effectieve kennisverspreiding en efficiënte nazorg, kan agroforestry de veerkracht van landbouwbedrijven positief beïnvloeden, en dit via een hogere (biomassa)opbrengst, investering in natuurlijk kapitaal, risicospreiding door diversificatie, mogelijke verbreding en differentiatie op landschappelijk, ecologisch en economisch vlak.

Financiers

VLAIO